 Kredi kartları medyada yer alma konusunda hiç de zorluk çekmeyen popüler bir konu. 37 milyon adet kart sahipliği konunun popülaritesini artırıyor. Ayrıca işin sonu gelip de insanların en hassas olduğu konuya, paraya dayandığında cazibe daha da artıyor.
Hemen herkesin dikkatini çeken BKM'nin başında Sertaç Özinal var. Özinal, Türk Kıbrıs Mücahitleri subaylarından Hüseyin Kamil Bey'in oğlu olarak Kıbrıs'ta dünyaya gelmiş. Türkiye'nin dışa kapalı olduğu bir ülkede dünyaya açık, zengin bir kültürün içinde doğması, ona farklı bir vizyon katmış. Türk Maarif Koleji'nde lise öğrenimini tamamlayan Özinal, üniversite eğitimi için Türkiye'ye gelmiş. Özinal, Boğaziçi Üniversitesi Makine Mühendisliği Fakültesi'nden mezun olmuş. Aynı okulda İşletme ve Ekonomi dallarında yüksek lisansını tamamlamış. Uluslararası Andersen Consulting İstanbul ofisinde göreve başlayan Özinal, kurumun Chicago ofislerinde de iki yıl görev yapmış. Kariyerini Pamukbank'ta Bireysel Bankacılıktan Sorumlu Bölüm Yöneticisi olarak sürdürmüş. 2000 yılına kadar Yönetim Kurulu üyesi olarak da görev yaptığı BKM'ye, bu yıldan sonra genel müdür olarak atanmış.
Özinal, mühendis olarak analitik, işletme ve ekonomi yüksek lisansı yaparak da konulara daha vizyoner bakma özelliğine sahip olmuş. Bunun başarılı bir yönetim için doğru bir kombinasyon olduğunu düşünen Özinal, iş yaşamında tam profesyonelliğe inanıyor. Ekip içinde hataların olabileceğini, ancak bunların açıklıkla dile getirilmesi gerekliliğini de ifade ediyor. 'Ben' söyleminden de hoşlanmayan BKM Genel Müdürü, 'biz' yaklaşımını doğru bulduğunu söylüyor.
Özinal, bankacılık kariyerine, gelişmeye açık yeni bir alanda bireysel bankacılık branşında başlangıç yapma kararını verdiğinde, bu alanı geleceğin branşı olarak öngörür.
BKM'nin kurucu ortak ve üyelerine baktığımızda her birinin rakip olduğunu görüyoruz. Bu nasıl oluyor? "BKM'nin asli görevi kartlı ödeme sistemleri pazarını büyütmek, altyapıyı geliştirmek, nakdi ödemeleri kartlı ödeme sistemine dönüştürmek ve kartlı ödeme sisteminin güvenliğini sağlamak. Bu nedenle Chip&Pin, mobil imza gibi projelerde ortak hareket etmek durumundayız. Eğer istenilen büyüklüğe ulaşılırsa herkes bu pastadan gerektiğince pay alır. Ülkemizde kişi başına düşen kredi kartı sayısı 2,1, kart sahipliği nüfusun yüzde 17'si, bu 19 milyon kişi demek ve bu sayı 35 milyona kadar çıkabilir."
Birkaç yıl önce kredi kartı ödemesi nedeniyle bir milyon kişinin battığı söylentileri dolaşmaya başlamıştı. BKM'nin verilerine göre ise bu sayı 180 bin civarında. Batan değil ödeme zorluğu çeken kart sahipliği biçiminde. Ayrıca bu kart sahiplerinin, borçlarını 18 ayda taksitle ödeme kolaylığı da sağlanmıştı. Bu kolaylıktan faydalananların sadece 100 bin kişi olduğu gözüküyor.
Genel Müdür Özinal, doğal olarak rakamlarla konuşmayı seviyor. Bu kadar göz önünde ve eleştirilen bir kurumun başında olunca da söylemlerini rakamlara dayandırması, zaten olması beklenen davranış biçimi. 2007 verileriyle 2008 verilerinin bir kısmı henüz tamamlanmıştı biz kendisiyle görüşürken. Sonuçlar kartlı ödeme sistemi açısından oldukça tatmin edici. İlk kez kamuoyuyla paylaştığı veriler var elinde. Bunlardan, '2003-2008 hane halkı borcu içinde kredi kartı borcunun payı' tablosuna beraber bakıyoruz. Hane halkı borcundan kastedilen, tüketici kredileri ve kredi kartı borç toplamı. 2003-2004 yıllarında hane halkının toplam borcu içinde kredi kartının borç oranı yüzde 50'nin üstündeyken, 2008 Şubat itibarıyla bu oran yüzde 28,6'ya kadar düşmüş. 'Sorunlu kredi kartı analizini gösteren tabloda ise, yaklaşık 30 milyon YTL'lik kredi kartı alacakları içinde sorunlu olanların oranı 2008 Şubat itibarıyla toplam rakamın yüzde 6,23'ü. İngiltere'de bu oran yüzde 8, Amerika'da yüzde 10-12 arasında. BKM tarafından yıllara göre 'Sorunlu Kredi Kartı Analizi' de yapılmış. Kredi kartı borcunu ödemeyen kişilerin toplam kullanıcılar içinde giderek azalan bir oranı var. Kullanıcı ve kart sayısı artmış olmasına rağmen 2006'da binde 9, 2007'de yüzde 1,1 olan sorunlu kart sahiplerinin sayısal oranı 2008 Şubat'ında binde 3'e düşmüş.
BKM'nin paylaştığı verileri okurken görünen pozitif gelişimi, medyadaki haberlerden neden negatif algıladığımı düşünüyorum. Oysaki nakit akışındaki vergilendirme için kredi kartı ekstreleri tam bir denetim sağlıyor. Kredi kartı kullanımı bireysel bir karar. Ürün ve hizmet satın alma kararını vermek de öyle. O halde kredi kartı sahipleri kendi bütçelerini bir işletme gibi yönetmek durumundalar. Kazançtan daha çok borçlanmak ve ödeme sıkıntısı yaşamak da yine kişisel bir karar. Ne demeli? Kazandığınızdan çok harcamayın!
Merkez Bankası verilerine göre, bireysel kredi borcunu ödemeyenlerin sayısı yaklaşık 25 bin civarında. Kredi kartı borcunu ödeyemeyenlerin sayısı ise yaklaşık 97 bin. Toplam kredi kartı sahipleri içinde kredi kartını asgari miktarda ödeyenlerin toplam borç miktarı 33 milyon YTL, oranı yüzde 22. Diğer bir ifadeyle kredi kartı sahiplerinin yüzde 78'i kendine sunulan bu ödeme aracını hakkını vererek kullanıyor.
Harcamak deyince giderek artan sanal alışveriş sitelerini de gözden kaçırmamak gerek. 2007 verilerine göre 54 bin sanal işlemin 5,5 milyon YTL'si sanal POS işlemleriyle yapılmış. Bu da sanal pazarda yapılan alışverişin yüzde 4'e varan bir bölümünün kredi kartıyla yapıldığını gösteriyor. 2008'e geldiğimizde ise toplam e-ticaretin 4,7 milyon adet ve cirosunun 578,71 milyon YTL olduğunu görüyoruz. Toplamın içinde oranın daha şimdiden yüzde 6'lara çıktığını görebiliyoruz. 142 bin adet sanal kart işleminde 9,5 milyon YTL'ye ulaşan rakamı bize, sanal POS işlemlerinin gelecekte ne kadar büyüyeceğini gösteriyor.
Kredi kartları kendi teknolojik gelişimini de sürdürüyor. Ödeme kolaylığı oluştururken güvenliği de beraberinde sunacak olan mobil imza, önümüzdeki günlerde kullanıcılara sunulacak. Bu anlamda BKM dünyada bir ilki başlatarak Turkcell'in hazırladığı teknolojik altyapı desteğiyle mobil imzayı hayata geçiriyor. Bu yeni uygulama ile sanal dünyada duyulan güvenlik endişesi de ortadan kalkmış olacak.
En yüksek kredi kartı ücreti İsviçre'de
Sertaç Özinal'a üstünde en çok konuşulan ve şikâyet edilen kredi kartı yıllık ücretine ilişkin ne düşündüğünü soruyorum. AB ülkelerinin tamamıyla Amerika'daki kart ücretlerini yazan listeyi önüme koyuyor. Euro cinsinden bir, iki rakam şöyle: Avrupa'da Romanya 7,3 Euro ile en az, 55 Euro ile İsviçre en fazla ödemeyi alıyor. Amerika'daki rakam 25 iken Meksika'da 30 Euro kart sahiplerinden yıllık kredi kartı ücreti alınıyor. Bizde ise ücretli mi olmalı, olmamalı mı tartışması henüz sürerken ortalama 40 YTL yıllık ücret talep ediliyor.
BKM ülkedeki harcama eğilimlerini, hangi sosyoekonomik sınıfın nereye, ne kadar harcama yaptığını bilen ve bütün bunları bildiği için de perakende harcamaların nabzını tutan bir kurum. BKM, dataları bilgiye dönüştürmeyi de seviyor. Elbette kurumun başındaki Sertaç Özinal da! Özinal'ın BKM'ye bireysel vizyonuyla kattığı elbette pek çok şey var ama kendisine sormayı tercih ediyorum. "Ekip çalışmasına inanırım. Ekibin katkısı ve ortakların desteğiyle 4 yıl önce BKM'yi öne çıkarmayı amaçlamıştık. BKM'nin duruşunu, yaptıklarını ve ürettiği verileri paylaşmayı sağladık. Sanırım bunu yaparken izlediğimiz yol ve iş ortaklarımızla sürdürdüğümüz işbirliği, şahsım adına bir fark meydana getirmiş olabilir." diyen Özinal'a nasıl anılmak istediğini soruyorum, "Bu dünyadan göçtükten sonra mı?" diye soruyor. Hayır diyor ve düşünüyorum, neden bizde başarıları ifade etme konusunda cimri davranılır ve iltifatlar yaşarken neden paylaşılmaz? "Pek çok güçlü tarafı olan bir kurumda ilişkileri üst düzeyde başarıyla tutabilen ve yönetebilen, empatik ve haddini bilen, özellikle de dürüst olarak anılmayı isterim." Benim de Özinal'a ilişkin bir kişisel yorumum var: Bankacılık kariyerinin daha başında, bireysel bankacılıkta kariyer yapması gerektiği konusunda fırsatları görecek kadar uzak görüşü davranan, daha bugünden kartlı ödeme sistemleri için teknolojinin tüm nimetlerini pek çok ülkeden daha önce kurumuna taşıyan bir yönetici olarak vizyoner bir duruşa sahip.
Kayıt dışını kredi kartı bitirir
"Türkiye ekonomisinin olumlu bir gidiş içinde olduğunu ve bunda kartlı ödeme sistemlerinin katkısını görüyorum. Türkiye ekonomisinin neredeyse yüzde 50'si kayıt dışı. Bunun bitirilmesi için 140 milyar dolarlık büyüklüğe ulaşan kartlı ödeme sistemlerinin ülkemizde daha yaygın kullanılması gerektiğine inanıyorum. Diğer yandan Türkiye'ye bakışının da giderek olumluya gittiğini düşünürsek, doğru işler yaptığımızı düşünüyorum. Dünyada nakit ödemeye oranla kartlı ödeme giderek artıyor. Türkiye kartlı ödeme sisteminde dünyada öncülük de yapıyor. Köprü ve gişelerde uygulanan temassız kart ve NRC gibi buluşlar, dünya ile paralel uygulamalar olarak hayatımıza girdi. Bu da bizim kartlı ödeme sistemlerinde geride kalmadığımızı, dünya ile bütünleştiğimizi gösteriyor."
Ödemelerin yüzde 95'i şifreyle yapılıyor
1 Temmuz 2007'de şifreli hayata geçildi. Nasıl olacak derken, beklenenin çok üstünde bir kullanım gerçekleşti. "İşin maddi ve manevi zorlukları vardı. ATM, POS makineleri ve kredi kartlarının değişimi söz konusuydu ve 750 milyon dolarlık bir altyapı yatırımı yapıldı. İşin altyapısının yanı sıra bilinçlendirme süreci de çok önemliydi. İngiltere'nin iki yılda geçtiği şifreli ödeme sistemine, biz 15 gün gibi bir süreçte geçtik. Şimdilerde ülkemizde ödemelerin yüzde 95'i şifreli yapılıyor. Nüfusun yüzde 50'den fazlası 26 yaş ve altı olunca teknolojiyle daha barışık bir toplum içinde yaşamış olursunuz." diyor Özinal. 'Ya kredi kartları sahteciliği konusunda nasıl önlemleriniz var?' soruma da, "Sahteciliğin boyutu ona ne kadar izin verdiğinize bağlı. Chip&Pin ile sahtecilik İngiltere'de yüzde 30, Türkiye'de yüzde 73 oranında düştü. Bu da başka ülkelerin dikkatini çekiyor. Aldığımız saygı bu dikkatin iyi bir göstergesi." cevabını veriyor. | 
